Dünya buğday ticaretinde rotalar yeniden çiziliyor

EVRİM KÜÇÜK

Küresel buğday ticaretinde 2025-26 sezonu, ihracatçı ülkeler arasındaki rekabetin ve ticaret rotalarındaki değişimin hızlandığı bir dönem oldu. Rusya 45,22 milyon tonluk ihracatla açık ara liderliğini sürdürürken, Kanada 29,22 milyon tonla ikinci sırada yer aldı. Arjantin 24,05 milyon ton, ABD 19,01 milyon ton ve Avustralya 21,5 milyon tonluk ihracat gerçekleştirdi.

Rusya lider ama lojistik baskı artıyor

Argus Media'nın küresel ticaret akış haritasına göre, Rusya'nın yüksek ihracat hacmine karşın 2026-27 görünümünde tablo daha karmaşık. Hasar gören limanlar ve Azak Denizi'nin kapanması sevkiyatları sınırlarken, Baltık, Hazar ve Uzak Doğu üzerinden alternatif rotalar kaybın yalnızca bir bölümünü telafi edebiliyor. Kış koşulları da lojistik riskleri artırıyor. Bu durum, Rusya'nın geleneksel Karadeniz akışlarını farklı pazarlara ve güzergâhlara yönlendirme çabasını güçlendiriyor.

Kanada ise son beş yılın en hızlı ihracat temposuna ulaştı. Hard Red Winter buğdayına yönelik talep ve yılın ilk bölümündeki rekabetçi fiyatlar sevkiyatları destekledi. Arjantin'de rekor hasat ihracatı da rekor seviyeye taşırken, düşük kaliteye rağmen hasat sonrası güçlü satışlar dikkat çekti.

Romanya-Bulgaristan hattı da rekabet gücünü artırdı. Rekor hasat ve özellikle Cezayir talebi sayesinde bölgenin ihracatı 18,29 milyon tona ulaştı. Kazakistan'ın 9,39 milyon tonluk ihracatı ise bölgesel talep ve Çin kaynaklı yemlik un talebindeki artışla güçlendi.

Asya ve Afrika yeni çekim merkezleri

Buğday ticaretinde talep tarafında da hareketlilik sürüyor. Dünya Ticaret Örgütü ve Uluslararası Tahıl Konseyi'nin verilerine göre 2025-26 sezonunda deniz yoluyla küresel buğday teslimatları mart sonu itibarıyla yıllık yüzde 4 artarak 115,4 milyon tona ulaştı. Artışın büyük bölümü Asya talebinden kaynaklandı; Asya'nın deniz yoluyla buğday ithalatı yıllık yüzde 19 yükseldi.

Böylece küresel piyasada tek bir ihracat merkezine bağlı yapı yerine, Kanada'dan Arjantin'e, Karadeniz'den Avustralya'ya uzanan daha geniş bir tedarik ağı oluşuyor. Ancak Rusya'nın yüksek hacmi ve Karadeniz'in stratejik konumu, bölgeyi dünya buğday ticaretinin belirleyici merkezi olmaya devam ettiriyor.

Türkiye'nin buğday rotasında Rusya ağırlığı

Türkiye, küresel buğday ticaret haritasında önemli ithalat destinasyonlarından biri olarak öne çıkıyor. Rusya ise Türkiye'nin ana tedarikçisi konumunda. Dünya Ticaret Merkezi verilerine göre Türkiye 2024'te 5,68 milyon ton buğday ithal ederken bunun 4,75 milyon tonu Rusya'dan geldi. 2026'nın ilk çeyreğinde de Rusya'nın Türkiye'ye buğday sevkiyatları hızlandı. Rusya'nın tarım ürünleri ihracatında Türkiye'ye yapılan buğday satışlarının üç ayda 400 milyon doların üzerine çıktığı ve yıllık bazda 4,3 kat arttığı bildirildi. Bu tablo, Karadeniz'deki gelişmelerin Türkiye'nin tedarik maliyetleri ve iç piyasası açısından önemini koruduğunu gösteriyor.

Kazakistan'dan Çin'e yeni kanal

Kazakistan'ın buğday ihracatı 2025-26 sezonunda 9,39 milyon tona çıktı. Argus'a göre ihracattaki güçlenmede bölgesel talebin yanı sıra Çin'den gelen yemlik un talebindeki hızlı artış etkili oldu. Ancak Rusya'nın Karadeniz'de sıkışan ihracatını alternatif kanallara yönlendirmesi, 2026-27 sezonunda Kazakistan üzerinde daha güçlü bir rekabet baskısı yaratabilir.