Yapay zekada kâr payı yükselirken emeğin payı kritik düzeyde kaldı

Dünya'nın haberine göre, yapay zekada kâr payı yüzde 70'e yaklaşırken emeğin payı yüzde 14'e indi. Yapay zeka teknolojilerinin üretimi dünya genelinde yayılırken, toplam katma değerin büyük bölümü teknoloji şirketlerinde toplanıyor ve vergi sonrası kâr olarak hesaplanan pay, çalışanların toplam payını baskıladı. UNCTAD'ın gelişmiş bir yapay zeka sunucusu üzerinden yaptığı analize göre, izlenebilen katma değerin yüzde 68'ini kâr oluşturuyor; çalışanlar ise yüzde 14,2'lik paya sahip durumda kaldı.

UNCTAD'ın analizinde, yapay zeka donanımlarının ham madde temininden montajına kadar uzanan üretim zinciri birçok ülkeyi kapsıyor. Ancak ekonomik getirinin önemli kısmı, teknoloji tasarımı ve fikri mülkiyet üzerinde kontrol sahibi olan şirketlere yoğunlaşıyor. 3,3 milyon dolarlık NVIDIA GB200 NVL72 yapay zeka sunucu sisteminin üretim zinciri incelendiğinde, toplam katma değerin yaklaşık yüzde 87'sinin karşılandığı ve yaklaşık 2,92 milyon doların izlenebildiği bildirildi. Bu tutarın yüzde 68'ini faaliyet giderleri ve kurumlar vergisi sonrası elde edilen kâr oluşturdu. Kârın büyük bölümü, sistemde kullanılan gelişmiş çipleri tasarlayan NVIDIA'ya yöneldi. Doğrudan üretimde çalışanların payı yüzde 4,3; mühendis ve yöneticiler gibi üretim dışı çalışanların payı yüzde 9,9 oldu; böylece çalışanların toplam payı yüzde 14,2 olarak kayda geçti.

Ham maddelerin payı ise yalnızca yüzde 0,2 seviyesinde kaldı. Yapay zeka sunucularının üretiminde kullanılan bakır gibi hammaddeler Şili ve Peru'dan temin edilirken, yarı iletken üretiminde Güney Kore ve Tayvan öne çıkıyor. Montaj faaliyetleri ise Tayvan, Meksika, ABD ve Malezya gibi ülkelerde gerçekleştiriliyor. Ancak UNCTAD'ın incelemede değindiği sunucuda kullanılan silikon, bakır ve kalayın toplam değeri, nihai satış fiyatının sadece yüzde 0,2'sine karşılık geliyor; bu durum, ham madde sağlayan ülkelerin büyümeden payını sınırlı tutuyor.

Dünya Ticaret Örgütü verilerine göre, yapay zekayı mümkün kılan çipler ve sunucular da dahil olmak üzere teknoloji ürünleri, 2025 yılında küresel mal ticaretinin yaklaşık altıda birini oluşturmaya devam edecek. Aynı ürünler, küresel mal ticaretindeki değer bazlı büyümenin yüzde 42'sini sağlayacak. UNCTAD ise gelişmekte olan ülkelerin bu büyümeden daha fazlasını elde edebilmesi için yalnızca yabancı yatırım çekmenin yeterli olmadığını belirtiyor; yerel tedarikçilerin güçlendirilmesi, nitelikli iş gücünün geliştirilmesi ve yüksek katma değerli üretime geçiş ile kazanç payının artırılabileceğine vurgu yapıyor.

TürkAta Haber Ajansı